ایران ما

استان هرمزگان را بیشتر بشناسیم

استان هُرمُزگان نام یکی از استان‌های کشور ایران است. این استان در جنوب ایران و در شمال تنگه هرمز قرار دارد. کرانه‌های این استان در شرق بر دریای عمان و در غرب بر خلیج فارس قرار دارند.

بعضی از جزیره‌های مهم هرمزگان عبارت‌اند از قشم، کیش، ابوموسی و لاوان.

استان هرمزگان دارای ۱۱ شهرستان، ۲۳ شهر، ۳۳ بخش و ۷۱ دهستان و ۲۱۷۰ آبادی دارای سکنه‌است و بنا به سرشماری بعمل آمده در سال 1385 جمعیت استان هرمزگان ۱۰۶۲۱۵۵ نفر می‌باشد.

استان هرمزگان در حدفاصل بین مختصات جغرافیایی ۲۵ درجه و ۲۴ دقیقه تا ۲۸ درجه و ۵۷ دقیقه عرض شمالی و ۵۳ درجه و ۴۱ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۱۵دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده‌است.این استان حدود ۶۸هزار کیلومتر مربع مساحت دارد که از این نظر هشتمین استان کشور می‌باشد. هرمزگان از جهت شمال و شمال شرقی با استان کرمان، غرب و شمال غربی با استان‌های فارس و بوشهر از شرق با سیستان و بلوچستان همسایه بوده و جنوب آن را آبهای گرم خلیج فارس و دریای عمان در نواری به طول تقریبی ۹۰۰ کیلومتر دربرگرفته‌است. بنا به سرشماری بعمل آمده در سال ۱۳۷۵ جمعیت استان هرمزگان ۱۰۶۲۱۵۵ نفر می‌باشد که از این تعداد ۴۱۹۹۳۸ نفر در بندرعباس ساکن می‌باشند. بندرعباس به‌عنوان مرکز استان امروزه یکی از شهرهای بزرگ ایران می‌باشد که مرکز مهم فعالیتهای اقتصادی و تجاری می‌باشد. این شهر که در قسمت انتهایی خلیج فارس و در فصل مشترک شاهراه خلیج فارس و دریای عمان واقع گردیده‌است که نقش مهمی در زمینه صادرات و واردات کشور ایفا می‌کند.تأسیسات مهم دریایی و زیربنایی کشور همچون بندر شهید رجایی، پالایشگاه نفت بندرعباس، کارخانه آلومینیوم المهدی، کشتی سازی خلیج فارس، فولاد و سیمان هرمزگان از این جمله می‌باشند.

جغرافیای طبیعی و اقلیم استان

بخش عمده‌ای از مساحت این استان را مناطق کوهستانی در برگرفته‌اند. کوه‌های این منطقه ادامه رشته کوه‌های زاگرس‌اند که به تدریج از شمال شرقی به جنوب شرقی امتداد می‌یابند. ادامه این رشته همراه با کاهش ارتفاع، به تپه ماهورهای آهکی، گچی و شنی منتهی شده و به زمین‌های پست ساحلی خلیج‌فارس و دریای عمان متصل می‌گردد. این ناحیه پست ساحلی، در اطراف تنگه هرمز وسعت بیشتری یافته، و شرایط مساعدی برای کشاورزی و صیفی‌کاری به وجود آورده است. با توجه به مشخصات اقلیمی و استقرار استان هرمزگان در منطقه فوق حاره‌ای، گرمی هوا مهم‌ترین پدیده مشهود اقلیمی آن است. استان هرمزگان از مناطق گرم و خشک ایران است و اقلیم آن تحت تأثیر آب و هوای نیمه‌بیابانی و بیابانی قرار دارد. هوای نوار ساحلی در تابستان‌ها، بسیار گرم و مرطوب است و گاهی نیز دمای آن از پنجاه و دو درجه سانتی‌گراد تجاوز می‌کند. دمای متوسط سالانه این منطقه در حدود بیست و هفت درجه سانتی‌گراد است. از ویژگی‌های آب و هوایی استان هرمزگان، یک فصل طولانی گرم و یک فصل کوتاه خنک است. فصل گرم همراه با هوای شرجی نه ماه به درازا می‌کشد. فصل تابستان از اوایل اسفندماه شروع می‌شود؛ هوا رفته رفته رو به گرمی می‌رود تا این که گرما در تیر و مرداد به اوج خود می‌رسد. فصل خنک آن همراه با خشکی نسبی هوا، در حدود سه ماه طول می‌کشد. این فصل از اوایل آذرماه شروع می‌شود و تحت تأثیر توده‌های هوای خنک غربی قرار می‌گیرد. دمای هوای این استان، در سردترین شب‌های سال، به ندرت به صفر درجه می‌رسد و در روزهای زمستانی، دمای آن معمولاً از ده درجه سانتی‌گراد بالای صفر پایین‌تر نمی‌آید. اصولاً آب و هوای این استان همانند آب و هوای نواحی بیابانی است و میزان بارش‌های جوی آن نیز فوق‌العاده اندک می‌باشد. در این منطقه، در حدود نه ماه از سال، بارندگی مهمی صورت نمی‌گیرد و قسمت عمده بارندگی آن نیز در یک یا دو نوبت به وقوع می‌پیوندد. در همان موارد اندک هم، ‌بارندگی آن اغلب مانند باران‌های بهاری سیل‌آسا است و خسارات فراوانی به بارمی‌آورد. میزان رطوبت‌ نسبی در سواحل خلیج‌فارس عمدتاً بالا است و بین بیست تا صد در صد نوسان دارد.

زبان
زبان مردم هرمزگان عموما لهجه های گوناگون گویش بندری است که از زیر شاخه های زبان فارسی ولری است که دارای پیوندهایی با زبان مردم لارستان استان فارس میباشد. ونیز در نواحی غربی وجزایر ایرانی خلیج فارس زبان عربی رایج است ،همچنین در نواحی شرقی مانند جاسک زبان بلوچی رواج دارد. همچنین در بیشتر روستاهای حاشیهٔ دریا زبان عربی کلاً رایج است، بطور مثال: مثلاً در روستای شناس و دهستان مغویه ساکنان أصلی این مناطق کلاً به زبان عربی تکلم می‌کنند.

موقعیت اقتصادی
فعالیت عمده مردم هرمزگان در زمینه کشاورزی و ماهی‌گیری است. منطقه میناب به عنوان قطب کشاورزی استان به شمار می‌آید. این استان همچنین دارای معادنی از قبیل نفت، گاز،کرومیت، خاک‌سرخ و .... است. در ضمن هرمزگان در زمینه حمل و نقل دریایی و شیلات از موقعیت اقتصادی برجسته‌ای برخوردار است. دو بندر آزاد تجاری کیش و قشم از لحاظ اقتصادی برای این استان سود سرشاری را به دنبال دارند.

صنایع دستی
صنایع دستی استان شامل قالیبافی، گلیم بافی، گبه بافی، سفالگری، حصیر بافی، گلابتون دوزی، سوزن دوزی، خوس دوزی، زری بافی، چادرشب بافی، جاجیم بافی، مبلمان سازی، خرسک بافی، سنگ تراشی، خیمه بافی، صنایع دستی دریایی و انواع بافته های داری کوچک نظیر توبره، کشکدان، نمکدان، خورجین است. صنایع دستی موجود در استان هرمزگان عمدتاً فصلی بوده و 90 درصد تولیدکنندگان را زنان تشکیل می دهند.

حصیربافی:
از حصیر بافی باید به عنوان رایج ترین و معمول ترین صنعت دستی استان هرمزگان نام برد، چرا که ماده اولیه مورد نیاز حصیر بافی برگ درخت خرما بوده که به حد وفور در اختیار صنعتگران است و تولید انواع فرآورده های حصیری که کاملاً جنبه مصرفی دارد در استان شایع است. روستاهای میناب، یشاگرد، بندر لنگه و اطراف آن از مناطق مهم بافت حصیر است که اکثر کار آن توسط زنان و دختران منطقه صورت می گیرد. مواد اولیه مورد مصرف عبارت است از برگ درخت خرما(پیش مُغ) و ضایعات درخت خرما و گیاهی به نام "مور". حصیر بافان میناب در روستاهای بهمنی، چلو، نصیرابی، محمودی و قاسم آباد ساکن هستند.

سفالگری:
سفالگری در روستاهای حکمی، گوربند و شهوار از توابع شهرستان میناب و روستاهای لشتگان از توابع بندر عباس رواج دارد

گلابتونه دوزی:
زردوزی که در نقاط مختلف ایران به «کم دوزی»، «گلدوزی»، «برودری دوزی» و «کمان دوزی» شهرت دارد، در اکثر نقاط ایران رواج دارد و در استان هرمزگان بویژه شهرهای بندر لنگه، بندر عباس و میناب رونق بسیار دارد.از گلابتون دوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوار های زنانه، سر آستین، پیش سینه، دور یقه، لبه پرده، دیوارکوب، پشتی، کوسن، سجاده، جلد قرآن و تابلو استفاده می کنند.

خوس دوزی:
این هنر به کمک نوارهای نقره ای باریک و برروی پارچه توری ریز بافت تجلی یافته و گاه ستاره هایی فلزی برروی پارچه می نشانند، و ازآن برای تزئین مقنعه، دستار(چادر زنانه) استفاده  می شود. پارچه مصرفی معمولاً به رنگ های سیاه، سفید، سبز و زرشکی است که هر دو روی پارچه شکل یکسان دارند.

بادله دوزی:
بادله دوزی یا "تلی بافی" عبارت است از بهم پیوستن چند نوع زری با یکدیگر به صورتی که زری بزرگ دروسط و زری های کوچک در اطراف قرار می گیرند. بادله به شکل نوارهایی با پهنای 15 سانتیمتر تولید می شود که معمولاً برای لبه شلوارهای زنانه مورد استفاده قرار می گیرد.

سوزندوزی:
نوع دیگر از رودوزی است که فقط در بخش "وشاگرد" و توسط زنان و دختران روستایی به شیوه زنان بلوچ انجام می گیرد و دلیل آن نزدیکی منطقه به استان سیستان و بلوچستان است.

قالیبافی: مناطق تولید قالیبافی در استان هرمزگان عبارتند از: بندرعباس, روستای درتوجان و بخش حاجی آباد. اغلب تولیدکنندگان را عشایر اسکان یافته ایلهای افشاریه ورائینی تشکیل داده که به تولید و تهیه انواع قالی و قالیچه, رویه پشتی و چنته مشغول هستند. تولیدکنندگان معمولاً پشم مورد نیاز خود را از سیرجان خریداری کرده و خود به ریسیدن و رنگرزی آن اقدام می کنند. نوع گره رایج "گره فارسی" است و نقشه هایی که در بخش حاجی آباد و روستای "درتوجان" بافته می شود نقشه های افشاریه است که به نامهای بوته شاهی، ماه و ستاره ای, سه کله, خشتی, گنبدی, شکارگاه, بچه بغل, سماوری و ... معروف هستند.

خرسک بافی:
خرسک عبارت است از بافت نوعی فرش با پرزهای بلند و درشت بافت که بافت آن با رنگ های بسیار محدود انجام می شود. در بافت سنتی آن از رنگ طبیعی پشم استفاده می شده است. پرز, تار و پود کلفت آن از پشم است و از پود رو استفاده نمی شود. در قدیم از آن به عنوان روانداز استفاده می کرده اند. امروزه از این نوع بافت برای تولید پادری و کناره در اندازه های مختلف استفاده می کنند. نقوش خرسک معمولاً هندسی بوده و بافت آن در روستای "درتوجان" رواج دارد.

شیریکی پیچ:
از دیگر تولیدات استان هرمزگان شیریکی پیچ را می توان نام برد که مرکز تولید آن روستاهای بخش حاجی آباد بوده و دلیل رونق آن همسایگی منطقه با استان کرمان است.

چادرشب بافی:
چادرشب بافی یا "کاربافی" از دیگر صنایع دستی استان هرمزگان است که در روستاهای کلیبی و سرریگان از توابع میناب و روستاهای سیروئیه, احمدیه و فارقان رواج دارد.

چنته بافی:
چنته بافی در منطقه وشاگرد به وسیله دارهای زمینی و توسط زنان انجام می شود.

نقش ها اغلب به صورت هندسی و ذهنی بافت است. اطراف چنته را به وسیله صدف های دریایی و منگوله های رنگی تزئین می کنند. از چنته بیشتر برای تزئین کپرها استفاده می شود.

صنایع دستی دریایی:
همه ساله به هنگام جزر و مد دریا, مقادیر متنابهی از انوع صدف ها, حلزون ها و بقایای آبزیان خلیج فارس در سواحل جزایر متعدد این خلیج (کیش, ابوموسی, لارک, قشم, هرمز و ...)  می ریزد که توسط اهالی بومی جمع آوری شده و توسط افراد باذوق از آنها تابلو, مجسمه ها و اشیاء گوناگونی تولید می شود. مواد اولیه مصرفی شامل پوسته حلزون ها, صدف ها, استخوان ماهی, گوش ماهی و مرجان است و برای اتصال قطعات انتخاب شده از چسب بی رنگ استفاده می کنند.

شهرهای استان هرمزگان :
ابوموسی • بستک • بندر عباس • پارسیان • جاسک • حاجی‌آباد • رودان • قشم • میناب • بندر چارک • بندر خمیر • بندر لنگه • جناح • حاجی‌آباد • درگهان • دهبارز • رویدر • زیارت‌علی • سندرک • سوزا • سیریک • فارغان • فین• کنگ • کیش • هرمز • هشت‌بندی


دیدنی های استان هرمزگان :
کاروانسرای بستک *  حمام خانی بستک * حمام سیبه * عمارت کلاه‌فرنگی * معبد هندوها * آب گرم گنو * موزه آب * دوگنبدان * کاروانسرای کوخرد * پنجشنبه‌بازار میناب * سد تاریخی کوخرد *  جنگل‌های حَرّا * شهرسیبه * بازاربستک * تپه مارو * جزیره کیش *  ترنه * قلعه‌های پرتغالی‌ها * قلعه لشتان * حمام گله‌داری * پاراو کوخرد * لنج‌سازی بندر کنگ * مسجد جامع دلگشا * خانه فکری * مسجد گله‌داری * مسجد گله‌داری * منطقه حفاظت شده گنو * قلعه مغویه * سد بست گز * سد جابر * سد شموسد جاوید * مسجد جامع * مجموعه برکه‌های باران هرمزکان * موزه مردم شناسی * اسکله قدیم * خانه گله داری *پل لاتیدان * قلعه هزاره * مسجد خداداد * مسجد غیاث * قلعه حاجی آباد * غار خربس * قلعه لافت * چاههای لافت * شهر باستانی حریره * قلعه فین *خانه گلبتان * قلعه لارک * قلعه سیبه * مسجد بازارمساح * مسجدافغان * قلعه تاریخی جزیره قشم *  برکه دریا دولت * گنبد سرخ * سد بالاتل * خانه احمدی * قلعه خمیر * قلعه هرمز * اسکله باستانی بندر لافت * تپه کولغان قشم * محله باستانی سورو * زیارتگاه بی‌بی‌مریم * زیارتگاه خواجه خضر * زیارتگاه خضر و الیاس * عمارت تلگرافخانه * مسجد ملک بن عباس * امام‌زاده امیر دیوان * کاروانسراى کوردان * امامزاده سید مظفر * امامزاده شاه محمد تقی * چهار طاقی یا مکتب خانه * مدرسه شریعتی * خانه زعفرانیه * خانه جری پولاک * ارتفاعات وقله ها *  پناهگاه حیات وحش جزیره شتور * شهر قدیمى خربز * صنایع دستی * موزه بزرگ استان * آب انبار بی بی * آب انبار خربر * امام‌زاده سید کامل‌ * حمام شهر قدیمی حیره * اسکله باسعیدو * زیارتگاه شیخ اندرآبى  * دخمه و گورستان جاسک * بقعه شیخ برخ الاسود * اتاق‌های ساسانی * مسجد منبر کهنه *  مسجد جامع بندرعباس * مسجد ناصری * مسجد دژگان * سد دم قشم * امامزاده سید سلطان محمد * زیارتگاه شاه قطب الدین حیدر *  قلعه کمیز*قلعه دختران*شاه شهید*سد پی پشت*ساختمان شیخ عبدالرحمان * رودخانه بهمدی * شاه شهید * دژ پرتغالی‌های جاسک * مسجدهاى قشم *  منطقه باد افشان * گردشگاههای رودان *
قبرستان گبرها * گو آهن * مسجد لُوز * دره چاهکوه * مسجد شیخی *  بنگله بستکی * مسجدکُوِردان  *مسجد سلطان العلماء * بازارمساح * سد شماره یک جناح * لاورها و تفریح‌گاه‌های اطراف جناح * قلعه قلات جناح * چاه سنگی دوک جناح * مسجد چاله کوخرد * قلعه ایلود * مسجدخالدی لنگه *  مسجدجامع قشم *  مسجد توران شاه * قلعه کوهیج * مسجدبربار * قلعه دیده‌بان * مسجدبرخ * مسجدکوشه * قلعه قلات * قلعه جناح * قلعه فتویه * مسجد جامع بستک * کاروانسراى بهر ترک * کاروانسراى کمبرده * کاروانسراى بون کوه * کاروانسرا * کاروانسراى مهران * کاروانسراى بلدنگ * کاروانسراى او شیرینو  *کاروانسراى کوردان * کاروانسرای لَردِ محیا * کاروانسرای حیدر آبادی * کاروانسراى سه نخود * کاروانسراى نیمه * کاروانسراى گاگُلَکى * پل آبنما رودان * کلات گیوری - پاکوه رودان * آسیاب دومن * کریکی *